April 2, 2012 31

asyon Türkçe değil.

Herşey bundan yaklaşık 1 yıl önce başladı…

Danışmanlık hizmeti aldığım bir kurumdan (Back-up) gelen reklam postalarından birinde bas bas yazılan “destinasyon” kelimesini okuduğumda yaşadığım çöküntüyü anlatamam. Firmadan hizmet alımı karşılığında para ödediğim için kendimde hak olarak görüp bu durumu şikayet etmeye karar verdim. Zira “destinasyon” kelimesi Türkçe değildi, İngilizce (ya da Fransızca) olan “destination” kelimesinin fonetik halinin yazıya dökülmesiydi resmen. Aradım (zaten telefon üzerinden hizmet veren bir firma olduğu için aramak çok zor olmadı), kelimenin yanlış kullanımından ve bu şekilde kullanmaları halinde üyeliğimi iptal edeceğimden, bunun yerine kullanılabilecek kelimeler olduğundan falan bahsettim. Gayet yapıcı bir konuşmanın ardından telefonun ucundaki görevli konuyla ilgileneceklerini ve bana geri dönüş yapacaklarını söyledi. Resmen sevinmiştim. Yarım saat sonra bir arama geldi, kendinden emin ve bilmiş bir konuşma tonuyla öncelikle benim şikayetimi bana geri anlattı ve ardından zaferi kaçınılmazmış gibi bir gazla “ama ama Back-up kelimesi de İngilizceeee, ona niye bir şey demiyorsunuz kiiii” dedi. Ben de karşılığında “Back-up kelimesi İngilizce ve İngilizce’de nasıl yazılıyorsa öyle yazıyorsunuz, bunda bir problem yok, problem Türkçe olmayan bir kelimeyi Türkçeymiş gibi yazmanızda” dediğimde ise karşıdan “south park” sessizliği efekti geldi. Neyse onlar inatlarından ve yaptıkları yanlıştan vazgeçmediler ben ise üyeliğimden vazgeçtim ve konu kapandı.

Bu konu kapandı da benim içimdeki yara bir türlü kapanmadı. Gün geçtikçe sonu -asyon ile biten yeni yeni kelimeler duyuyordum: aplikasyonlokasyonkalifikasyon… Ardı arkası kesilmeyen bu yanlışlar gitgide insanlar için doğru olmaya başlıyordu ve tanıdığım birkaç kişi hariç kimse bu durumdan rahatsız değildi.

Sinir katsayımın tavan yaptığı bir gün bir alan adı satın aldım: asyonturkcedegil.com ve bu isyanımı buradan dile getirmek istedim. Dün bütün günümü bu işe ayırıp sayfayı bitirdim. Siz de isyanım var diyorsanız, bu yanlış kullanımları gördüğünüzde kelime ile ilgili bağlantıları paylaşabilirsiniz.

aplik.asyonturkcedegil.com / lok.asyonturkcedegil.com / destin.asyonturkcedegil.com / kalifik.asyonturkcedegil.com (karşılaştığınız kelimeleri eklemeye çalışacağımdır)

Not: Yukarıda yazdığım yazıda da yazım hataları olabilir, Türkçe olmayan kelimeler olabilir. Benim derdim Türkçe olmayan, Türkçe’de birçok alternatifi olan ve hâlâ ısrarla diğer dillerdeki okunuşları ile Türkçe’ye kazandırılmaya çalışan kelimeler.

Tags: ,

  • Bir de prezantasyon var

  • H. İbrahim Güngör
  • Mis.

  • Ali E.İMREK

    Yaratıcı ve dikkat çekici bir iş, tebrik ederim.

    Buna benzer benim de bir “meyil” takıntım var, artık TRT spikerlerine kadar sirayet etmiş bir hastalık, duydukça beynime beynime çakılıyor.

    http://armuting.blogspot.com/2008/03/mail-atmaya-meyilli-olmak.html

  • Eline sağlık. Güzel çalışma. Özgür yazılım günlerindeki konuşmalarda da dikkatimi çeken bazı kelimeler vardı. Kendim için, kendi içimden düzelttim ama keşke not alsaymışım. Alışkanlıklarımızı değiştirmek kolay olmayacak gibi.

  • Elleriniz dert görmesin. Sevdim, paylaşıyorum :)

  • Merhaba Gökmen,

    Dile özen gösteren, Türkçeye vahşice saldırıya karşı duran tavrını paylaşıyorum. (Türkiye özgür yazılım dünyasının ilgili zeminlerinde de sanırım iyi bir terbiye aldık bu bakımdan.) Bu yazına ve yeni açtığın Web alanına bazı eleştirilerim var. Bazı fikri temeller, esas alınacak ölçütler yazılsa fena olmayabilirdi. Neye Türkçe diyebiliriz, neye diyemeyiz? Veya, yabancı dillerden etkilenip unsur almanın hangi biçimlerine evet hangilerine hayır? Çok uzun tartışılan konular bunlar, ne sen burada çözebilirsin ne ben ama kısaca bir iki nokta: 1- Türkçenin başka bir dilden yapısal unsur ithal etmesine gerek yok. En büyük cinayet bu olur. Yani neredeyse Türkçeye -asyon gibi bir yapım eki eklemeye kalkışmak yanlış, çirkin. 2- Bununla birlikte, diller başka dillerden sözcük alır; Türkçe bunun istisnası değil. Belirli bir kullanım yaygınlığı, herhangi bir yabancı kökenli sözcüğü Türkçe yapar. 3- Halihazırdaki Türkçe sözcükler üzerinden, bunlardan türetme yoluyla ihtiyaç duyduğumuz bir kavramı karşılayabiliyorsak, bu yapılmalı. Bunun için çaba harcanmalı. 4- 19. yy sonu 20. yy başında Fransızcadan, şimdilerde esas olarak İngilizceden alınma “asyon” sesiyle sonlanan sözcüklerei bu çerçevede düşünmek lazım. 5- Yabancı sözcüklerin yazımına ilişkin kurallar zaten var. İtalik hurufat veya gerektiği yerde sözcükten sonra kesme işareti kullanıyoruz. Türkçeye girmediğine (yazım kılavuzlarında yer almayan veya otorite denecek bir yazım kılavuzu bulunmadığı ortamda, yazım kılavuzuna girmesine gerek olmadığını düşündüğümüz diğer sözcükler gibi, -(t)ation ekiyle türetilmiş yabancı sözcükleri de kaynak dildeki gibi yazabiliriz. Gördüğümüz her böyle sözcüğü, “zaten biz -asyon’u biliyoruz” züppeliğiyle Türkçeymiş gibi yazmanın, konuşmanın manası yok. 6- Bununla birlikte, bu cümleden herhangi bir sözcük, o imlâyla Türkçeye giremez, girmiş olamaz diye bir kural da yok. Farsçadan, Arapçadan, Yunancadan, İtalyancadan, Fransızcadan… alınan diğer sözcükler gibi, sonu “asyon” sesiyle biten ve öyle yazılan kimi sözcükler Türkçeye dahil olabilir. Geçmişte olmuştur. Şimdiden sonra da -gönül bunların yerine Türkçe kök ve eklerle türetilmişini bulmak ister ama- kesin olarak olmayacaktır diyemem. 7- İstasyon kesin olarak Türkçe bir sözcüktür. Türkçeleşmiştir, Türkçeye dahil olmuştur ve Türkçedir. “Tren durağı” olmaz, “(tren) istasyon(u)” olur. Veya, biraz büyücekse, “(tren) gar(ı)” olur. Malum, “gar” da Fransızcadan alınma sözcük; gardrop’daki gar’la aynı manada. “Gar kullanılabilir çünkü sonunda asyon yok, istasyon olmaz çünkü sonu…” demek anlamlı olmaz. Zaten, o mekanda duracak araca verdiğimiz isim, tren sözcüğü de Türkçeye belli bir tarihten sonra, dışarıdan belli ki! 8- Asimilasyon sözcüğü için de benzer itirazım var. bence artık Türkçedir. Murad ettiğin kavramın o sözcük kullanılmadan karşılanmadığı veya toplumun çok geniş bir kesimine ne dediğini başka sözcükle anlatamayacağın haller var. Sen sitede “özümleme” ve “benzeşme” sözcüklerini önermişsin. TDK da öyle yapıyor ama ilkini biyoloji, ikincisini dil bilgisi alanı için karşılık olarak veriyor. Oysa bir de üçüncüsü var: “3. toplum bilimi Farklı kökenden gelen azınlıkları veya etnik grupları, bunların kültür birikimlerini, kimliklerini baskın doku ve yapı içinde eriterek yok etme”. Bence bu anlamıyla asimilasyon da Türkçeye dahildir. Dil Derneği Yazım Kılavuzu 8. Baskı’da da var. Kılavuzlara/sözlüklere ilk ne zaman girmiş, bakmak lazım. 8- Rotasyon sözcüğü de kılavuz ve sözlüklerde var. Artık Türkçedir. İstasyon ve asimilasyon’dan farklı olarak bunun yerine göre başka sözcükle karşılanması belki daha kolaydır ama “Türkçe değildir” diye kestirip atmak fazla iddialı olur.

    Bu söylediklerimin ötesinde, asyonturkcedegil.com iyi olmuş; Eline sağlık. Mendilimde Kan Sesleri şiirinden aşağıya alacağım dizelerde anlatılan gibi ruh hallerine sık sık düşerken; tabelalar, gazeteler, siteler piç bir dille insanın üzerine üzerine gelirken, seninki gibi sesler duymak çok iyi oluyor. Karamsarlık değil de durum tespiti olarak alalım, şöyle diyor Edip Cansever:

    Ah güzel Ahmet Abim benim
    Gördün mü bak
    Dağılmış pazar yerlerine benziyor şimdi istasyonlar
    Ve dağılmış pazar yerlerine memleket
    Gelmiyor içimden hüzünlenmek bile

  • Güzel çalışma olmuş ellinize sağlık. Bir kelime de ben söyleyeyim, sertifikasyon .

  • Çok güzel yazmışsın Deniz hocam, yazdıklarının önemli bir kısmına katılıyorum pek vaktim yok ama okudum ve cevap vermemiş olmak istemediğim için yazayım dedim, devamını akşama yazacağım, ellerine sağlık.

    Ramazan bey sanırım yeni sözcük eklemeden önce iyi bir araştırma yapmak gerekiyor, bu konu üzerinde kafa yorduktan sonra bu eklemeyi de uygun olacaksa siteye ekleyeceğim, teşekkürler.

  • Unutmuşum, ikinci kez yorum giriyorum, özür dilerim ama bunu yazmasam olmazdı: Halkımız “asyon”la söz üretme züppeliğine şahane bir eleştiride bulunmuş. Tek sözcükle: atmasyon!

  • Ellerine sağlık. Dilimizdeki yabancı kelimelerin kullanımı hakkında çok fazla görüş bildirmek istemiyorum, her dilden etkilenmiş bir Türkçe konuşuyoruz günümüzde: İngilizce, Fransızca, Arapça.. Çık işin içinden çıkabilirsen. Ancak bari Deniz abinin bir yukarda belirttiği gibi “atmasyon” kullanımlardan kaçınalım, bir önceki cümlede belirttiğim gibi pek umursamaz bir tavırda olan benim bile cinlerim tepeme çıkabiliyor böyle uyduruk şeyler gördükçe.

  • Benim de dilimden söküp atmaya çalıştığım “implementasyon” kelimesi var ve elimden geldiğince “gerçekleştirim” olarak kullanmaya çalışıyorum. Bir de “segmentasyon” var tabi. “segmentasyon foolt” ! Tebrikler güzel fikir

  • dirtybit

    Turkceye girmis kelimelerle fonetik karsiliklari kulanilanlar arasinda ince bir cizgi var . Zamanla kulaklar alistikca, dillere yerlestikce cizginin diger yanina atliyorlar birer birer. Burdan yola cikarak -asyon ile biten ayni zekanin urunu olarak turkceye yerlesen bir cok kelime bulabiliriz. Ornegin: organizasyon, kanalizasyon, kompozisyon, vb. Su an lokasyona gosterilen tepki muhtemelen bunlara da gosterildi zamaninda. Bu kacinilmaz bir surec gibi geliyor bana. Destekledigimi soylemiyorum ama karsi da cikamiyorum. Beni de rahatsiz eder destinasyon kelimesini okumak, isitmek fakat bu alisildik olmayanin kulak tirmalamasindan, goze batmasindan ote birsey degil diye dusunuyorum.

    Umarim bu girisim dahianlamindakideayriyazilir.com benzeri bir sey olup da turkcenin sadece cok kisitli bir kurallar toplulugunu kontrolunu yapmakla sorumlu dilbilgisi zabitalarinin agzina duduk olmak. De/da ayrimi muhabbetlerini hatirlayinca bile tuylerim diken diken oluyor.

  • acemi

    Diger dillerden gelen kelimeleri de kullanmak belki Turkce’yi yipratiyordur ama bence dili zenginlestiriyor.

  • Deniz hocam unutmuşum yazmadan geçmeyeyim dedim,
    İstasyon ve Asimilasyon için söylediklerine katılıyorum ve zaten listeden de kaldırdım. Fakat rotasyon gibi kelimeler için “Türkçe değil” ibaremden vazgeçmeyeyim diyorum zira Türkçe’ye girmemiştir ya da Türkçe dilinde kullanılamaz yerine Türkçe değildir ibaresini seçmiştim ki hala bu kelimeler Türkçe değiller, evet bir şekilde dile girmişler ama az kitap okuyan, yeni kelime öğrenememiş insanların üç kuruşluk İngilizceleri ile (ki benim ki de çok kötüdür) dile sokmaya çalıştıkları kelimeler arasında görüyorum. Tabi dediğin gibi bu gibi tartışmaların sonu yok, ama bundan sonra mümkün olduğunca Türkçe’de kullanılabilecek kelimelerin söz konusu kelimenin anlamını gerçekten ifade edip edemeyeceklerine bakacak şekilde güncelleme yapmayı düşünüyorum. Tabii ki buradaki iddalar da bana ait ve tabii ki mümkün olduğunca sağlam temellere dayandırmak istiyorum. Ama bu benim isyanım ve elimden geldiğince bunun mücadelesini vereceğim.
    Ayrıca “atmasyon” ‘a bayıldım :)

  • Onur Küçük

    Aaa asıl en yaygını kaçmış aradan, dokumantasyon ! Belge Belge Belge

  • Tamamdir efenim saygılar : http://dokumant.asyonturkcedegil.com/

  • Twitter’a yazdım burayada not düşeyim. Bu da var: http://www.youtube.com/watch?v=-Gy4KHqw7_A :)

  • Onur Küçük

    O zaman görüyorum ve bir arttırıyorum http://muzikk.net/grup-vitamin-anlamiyorum-videoizle13839.html

  • Onur Yaşarlar

    Ben bu çalışmanızı çok beğendim. Kendi çevremle paylaşıyorum.

    Bir ufak önerim olacak. Sosyal medya paylaşım butonları ekleyebilir misiniz? Çevremdeki insanlar ve onların çevresindekilerin paylaşması böylelikle daha kolay olacaktır.

  • Kim demiş öfkeyle kalkan zararla oturur diye. Bu sefer Türkçe konuşanlar olarak karla oturmuşuz :) Tebrik ederim.

    Benden de küçük bir katkı aşağıda yer alıyor. Elemeye çalıştım ama belki bir kaç kelime zaten sitenize eklenmiştir.

    Belki şöyle bir alan adı alsanız “xxx.un.turkcesivar.com” “xxx.in.turkcesivar.com” daha genel ve güzel bir çözüm olur muydu acaba?

    Saygılar sunarım.

    animasyon: canlandırma
    organizasyon: düzenleme, yapı, teşkilat
    deflasyon: durgunluk, para kısıtlaması
    dejenerasyon: yozlaşma
    deklarasyon: bildiri, bildirge
    demostrasyon: gösteri, sunum
    devalüasyon: değer düşürme
    dezenformasyon: yanıltıcı haber, çarpıtılmış bilgi
    eliminasyon: eleme
    enflasyon: para şişkinligi, şişkinlik
    enformasyon: bilgilendirme
    enstalasyon: yerleştirme
    entegrasyon: bütünleşme, bütünleştirme
    fermantasyon: mayalanma
    formasyon: biçimlenme
    illüstrasyon: bezeme, resimleme
    izolasyon: yalıtma, yalıtım
    jenerasyon: kuşak, nesil
    kalifikasyon: niteliklilik, vasıflılık
    kombinasyon: birleşim
    konfirmasyon: doğrulama, geçerleme
    konsantrasyon: yoğunlaşma
    konsolidasyon: birleştirme, merkezileştirme
    korelasyon: ilgileşim
    kreasyon: yaratım
    kümülasyon: birikme, kümelenme
    liberasyon: serbestlik, dış ticaret serbestliği
    maksimizasyon: en üst seviyeye çıkarmak, doruklaştırmak
    manipülasyon: oynama, bozma, hileyle yönlendirme, güdümleme
    meditasyon: derin düşünme
    monetizasyon: para basma, paraya çevirme
    motivasyon: isteklendirme
    nötrelizasyon: yansızlaştırma, etkisizleştirme, tarafsızlaştırma
    optimizasyon: eniyileştirme, en uygun duruma getirme
    otomasyon: kendiişlerlik
    popülasyon: nüfus
    provokasyon: kışkırtma
    realizasyon: gerçekleştirme
    reenkarnasyon: ruh göçü
    regülasyon: düzenleme, kural, tüzük, yönetmelik
    rehabilitasyon: iyileştirme
    restorasyon: yenileme, onarım
    sansasyon: dalgalanma, dalgalandırma
    sansasyonel: dalgalandırıcı
    self-determinasyon: öz-belirleyicilik (kendiyle ilgili olanı kendisi belirleme)
    simülasyon: benzetim
    sirkülasyon: dolaşım (hava dolaşımı, para dolaşımı)
    spekülasyon: vurgunculuk
    stabilizasyon: oturmuşluk, sabitlik
    transformasyon: biçimsel dönüşüm, kabuk degiştirme
    transplantasyon: organ aktarımı, organ nakli

  • Bu hafta sonumu siteye bir öneri altyapısı hazırlamak ile geçireceğime dair kendime söz verdim, tutabilirsem şayet bu önerilerin hepsini de yeni altyapı ile birlikte ekleyeceğim; ellerinize sağlık! turkcesivar.com’da güzel fikir, düşüneyim ben bi bunu ;)

  • Ömer Fadıl USTA

    :) Son yorum girdinden bu yana tam 1 ay geçmiş :D sanırım biraz yoğunsun

  • Evet öyle oldu ya maalesef.

  • özgür

    determinasyon için de öneride bulunabilir misiniz?

  • Merhaba Gökmen bende şahsi sitemde sözlük bölümü açarak bu tarz çalışma yapıyordum. hatta herseyturkce adlı site almıştım ama ilgilenemedim. Çalışmanı görünce sevindim açıkçası. Sitemin yapımını bitirdiğimde paylaşımda bulunacağım.

  • akin

    Çok güzel bir fikir olmuş. Siteyi görünce benim de aklıma imitasyon (taklit) geldi.

  • İngilizce bir sözlük açıp sonu -ation ile biten her kelime için oluşturmak gerek. Destinasyon kelimesini sıkça görüyordum. Farkına ancak blog yazınızı okuduktan sonra vardım. Sanırım -asyon ekinden kurtulmak biraz zor olacak. Gerçekten Türkçe’ye sinsice yerleşmiş bir kelime imiş.

  • Varyasyon!

    Bu kelime aklıma az önce geldi hemen asyonturkcedegil.com a baktım ama göremedim. Eklenmesi uygun olabilir.

    http://vary.asyonturkcedegil.com

  • ayşe

    dramatizasyon. türkçesi canlandırma. (küçük bi katkı olsun dedim)